Nadgodziny według krajów

Jedna strona na kraj, a każda odpowiada na te same cztery pytania w tej samej kolejności: po ilu godzinach w ciągu dnia zaczynają się nadgodziny, po ilu godzinach w tygodniu, według jakiej wielokrotności stawki podstawowej są rozliczane oraz jaki jest maksymalny wymiar tygodnia i jakie obowiązują przerwy. Ta sama budowa jest zamierzona: pozwala porównać dwa kraje wprost, a właśnie o to chodzi, gdy zatrudnia się ludzi w kilku państwach albo pracuje dla klientów na kilku rynkach.

Każdy wiersz wskazuje swoje źródło. Tam, gdzie reguła danego kraju jest faktycznie niepewna, zależy od układu zbiorowego albo jest ustalana na poziomie branży, pole pozostaje puste i strona wprost to zaznacza. Puste pole jest informacją; wymyślona liczba jest ryzykiem. Ta sama tabela zasila narzędzia: wybór kraju w kalkulatorze godzin albo w ewidencji czasu pracy powoduje zastosowanie jego progów i mnożnika, więc nadgodziny trafiają do osobnego wiersza, zamiast znikać w jednej płaskiej sumie.

W Polsce podstawą jest Kodeks pracy. Norma wynosi 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym (art. 129 § 1), a tygodniowy czas pracy łącznie z nadgodzinami nie może przekraczać przeciętnie 48 godzin w okresie rozliczeniowym (art. 131 § 1). Za pracę w godzinach nadliczbowych przysługuje normalne wynagrodzenie oraz dodatek: 100 % stawki za nadgodziny w porze nocnej, w niedziele i święta niebędące dla pracownika dniami pracy oraz w dniu wolnym udzielonym w zamian, a 50 % stawki za pozostałe nadgodziny (art. 151¹ § 1).

Liczba nadgodzin z powodu szczególnych potrzeb pracodawcy jest ograniczona do 150 godzin w roku kalendarzowym, przy czym układ zbiorowy, regulamin pracy albo umowa mogą ustalić inny limit w granicach wyznaczonych przez art. 131 (art. 151 § 3–4). Zamiast dodatku można otrzymać czas wolny: na pisemny wniosek pracownika w wymiarze godzina za godzinę, a z inicjatywy pracodawcy w wymiarze o połowę wyższym — i wtedy dodatek nie przysługuje (art. 151²). Przerwa trwająca 15 minut wlicza się do czasu pracy, jeżeli dobowy wymiar wynosi co najmniej 6 godzin (art. 134).

Nadgodziny powstają na dwa sposoby i drugi z nich bywa pomijany. Przekroczenie normy dobowej daje nadgodziny dobowe, ale przekroczenie przeciętnej normy tygodniowej w okresie rozliczeniowym daje nadgodziny średniotygodniowe, które rozlicza się z dodatkiem 100 %. Wychodzą one dopiero na końcu okresu rozliczeniowego, po zsumowaniu całego grafiku, i dlatego rachunek zrobiony tydzień po tygodniu potrafi się nie zgadzać z listą płac.

Pora nocna obejmuje 8 godzin między 21:00 a 7:00 i jest ustalana w regulaminie pracy u danego pracodawcy (art. 151⁷ § 1); za każdą godzinę pracy w porze nocnej przysługuje dodatek w wysokości 20 % stawki godzinowej wynikającej z minimalnego wynagrodzenia (art. 151⁸ § 1). Kwoty tu nie podajemy, bo stawka minimalna zmienia się co roku — obowiązuje ta z danego roku. Odrębna jest sytuacja nauczycieli: nie mają oni nadgodzin w rozumieniu Kodeksu pracy, lecz godziny ponadwymiarowe ponad pensum, uregulowane w Karcie Nauczyciela, i liczby z tej strony nie mają do nich zastosowania. Osobne przepisy obejmują też czas pracy kierowców.