Ülkelere göre fazla mesai kuralları

Her ülke için tek bir sayfa ve hepsinde aynı dört soru, aynı sırayla: günde kaç saatten sonra çalışma fazla mesai olur, haftada kaç saatten sonra olur, normal ücretin kaç katıyla ödenir, haftalık azami süre ve ara dinlenmeleri nedir. Yapının aynı kalması bilinçli bir tercihtir: iki ülkeyi doğrudan karşılaştırılabilir kılar ve sınır ötesinde personel çalıştırırken ya da birden çok pazarda müşteriyle çalışırken asıl iş budur.

Her sayfa kuralı sade bir dille söyleyen tek bir cümleyle açılır; böylece yanıt kaydırmadan okunur ve yoruma gerek kalmadan alıntılanır. Altında eşikler rakam olarak, ara dinlenmesi kuralları ve satırın alındığı kanun maddesine ya da bakanlık sayfasına bir bağlantı yer alır.

4857 sayılı İş Kanunu'na göre haftalık çalışma süresi en çok 45 saattir ve kural olarak işin günlerine eşit bölünür. Haftalık 45 saati aşan çalışma fazla çalışmadır ve her saati normal saat ücretinin yüzde elli fazlasıyla ödenir. İşin hepsi burada bitmez: sözleşmeyle belirlenen haftalık süre 45 saatin altındaysa — örneğin 40 saatse — 40 ile 45 arasında kalan saatler fazla çalışma değil fazla sürelerle çalışma sayılır ve yüzde yirmi beş zamlı ödenir. İki kavramı ayırmak Türkçe içerikte en sık atlanan noktadır ve bordroda doğrudan paraya karşılık gelir.

Ücret yerine serbest zaman da seçilebilir. Çalışan isterse her fazla çalışma saati için bir saat otuz dakika, her fazla sürelerle çalışma saati için bir saat on beş dakika serbest zaman kullanır; bu süre altı ay içinde, iş gücünü azaltmayacak biçimde kullandırılır. Fazla çalışma için çalışanın onayı gerekir ve bu onay yazılı olarak alınır. Yıllık sınır 270 saattir. Günlük çalışma, süreler eşit bölünmediğinde 11 saati aşamaz ve denkleştirme uygulanan işyerlerinde haftalık ortalama iki aylık dönem içinde 45 saati geçmemelidir.

Ara dinlenmesi çalışma süresinden sayılmaz ve günlük süreye göre belirlenir: dört saat ve altındaki işlerde en az on beş dakika, dört ila yedi buçuk saat arasında en az otuz dakika, yedi buçuk saatin üzerinde en az bir saat. Gece dönemi 20:00 ile 06:00 arasıdır ve gece çalışması yedi buçuk saati aşamaz. Hafta tatili, kesintisiz en az yirmi dört saattir ve ücretlidir.

Bir sınır da kapsamla ilgilidir. Memur, hemşire ve kamu sağlık personelinin fazla mesai ücretleri 657 sayılı Kanun ve kendi düzenlemeleri altında hesaplanır; bu sayfadaki oranlar onlar için geçerli değildir ve burada kamu tarifelerine dair bir rakam verilmez. Aynı şekilde asgari ücrete bağlı tutarlar her yıl yeniden belirlendiği için metinde yazılmaz: kendi saat ücretinizi girdiğinizde hesap onun üzerinden yapılır. Bu bölüm genel bilgi amaçlıdır; toplu iş sözleşmeniz daha lehe koşullar getirebilir ve bağlayıcı olan odur.

Her satır kaynağını belirtir. Bir ülkenin kuralı gerçekten belirsizse, toplu iş sözleşmesine göre değişiyorsa ya da ulusal düzeyde değil sektör düzeyinde belirleniyorsa alan boş bırakılır ve sayfa bunu açıkça söyler. Boş bir alan bilgidir; uydurulmuş bir rakam ise risktir. Toplu iş sözleşmeleri sık sık kanundan daha lehte koşullar getirir, sektör kuralları genel kuralların önüne geçer ve bazı düzenlemeler çalışan gruplarını tek bir rakamla anlatılamayacak biçimde ayırır. Bu sayfalar yasal taban çizgisini verir; yani bir hesabın başlangıç noktasını, sonucunu değil. Genel bilgi amaçlıdır ve hukuki danışmanlık değildir.

Yukarıdaki Türkiye kuralları yalnızca Türkiye için geçerlidir. Almanya, Fransa ve Hollanda'da haftalık süreler de zam oranları da farklıdır; bu yüzden her ülkenin kendi sayfası vardır ve buradaki hiçbir cümle evrensel bir kural gibi okunmamalıdır.

Araçları besleyen tablo da aynıdır. Saat hesaplama aracında ya da puantaj cetvelinde bir ülke seçtiğinizde o ülkenin günlük ve haftalık eşikleri ile zam oranı uygulanır; fazla mesai saatleri düz toplamın içine karışmak yerine kendi satırında görünür ve yasal oranla fiyatlanır. Okuduğunuz sayfa ile hesaplayıcının ürettiği sayı tek bir kaynaktan geldiği için birbiriyle çelişemez. Bir sayfadaki eşik sizin durumunuza uymuyorsa hesaplayıcı onu değiştirmenize izin verir, sayfa da önce hangi mevzuata bakmanız gerektiğini söyler.